کتاب تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی تزیینات معماری17478

هنرهای مرتبط با معماری که امروزه به همه آن ها تزیینات گفته می شود و نقش بسیار مهم و سهم بسزایی در هویت بخشی معماری ایرانی دارند. این که این تزیینات چه هستند، چه نقشی دارند، و نسبت آن ها با معماری چیست از جمله سوالات مهم و مطرح در این زمینه است. اصولا دو دیدگاه کلی در این زمینه وجود دارد: یکی مبتنی بر عملکرد ظاهری (مادی) و دیگری مبتنی بر عملکرد معنایی و محتوایی. آن ها که نگاه شکل گرایانه (فرمالیستی) به تزیینات دارند معتقدند که تزیینات صرفا پوشش ظاهری و فاقد هرگونه معنا و مفهوم دینی یا قومی و فرهنگی است. در مقابل این دیدگاه کسانی چون بورکهارت معتقدند “این نقوش ماهیتی غیرتاریخی، عرفانی، و متفکرانه دارند و بازنمود وحدت در کثرت و کثرت در وحدت اند”. تزیینات در معماری اسلامی ایران دو جنبه عمده دارند: یکی جنبه پوشاندن سطوح ناصاف و خشن با مصالح مناسب و مستحکم، و دیگری جنبه زیبایی شناسانه و محتوایی نقوش تزیینی. به زعم نگارنده، تزیینات صورت های نمادینی از هنر اسلامی بوده، علاوه بر جنبه های مختلف علمی و کاربردی در پی تجلی حقیقت ازلی و منعکس کننده فرهنگ و هنر ایرانی در قالب رنگ ها، نقش ها، و حجم های هندسی در فضاهای معماری اند. برای درک زیبایی شناختی این نقوش باید به رمزهای تصویری و نمادهای فرهنگ اسلامی واقف بود. به هر ترتیب، “تزیین در هنر اسلامی، بیان فضای قدسی است” و همواره هنرمندان ایرانی کوشیده اند تا ماده را به سوی ساحت معنا سوق دهند زیرا اساسا “هنر در بینش اسلامی شرافت بخشیدن به ماده است”. اثر حاضر، دومین مجلد از طرح های پژوهشی ملی “تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی” است که با تکیه بر کاشی کاری گچ بری در دو بخش تحولات تاریخی، تصویری و محتوایی نقوش تزیینی و بخش انواع تزیینات در معماری اسلامی ایران در هفت فصل تنظیم شده است. در این فصل ها سعی بر آن بوده است تا به تحولات تاریخی، عملکردی و تاحدودی جنبه های زیباشناسانه آن اشاره شود.